Ana içeriğe atla

Batmayan Güneş’in büyük günahları

Pakistan ziyareti sırasında, Keşmir sorununda İngiltere’nin nasıl bir rol oynayacağının sorulması üzerine İngiltere Başbakanı David Cameron, ilginç bir cevap verir: “Bu sorun ve benzeri birçok sorunun kaynağı İngiltere. Bu nedenle ülkemin bu konuda liderlik yapmaması lâzım” der. İzleyicileri tatmin eden bu cevap ülkesinde ciddi tartışmalara yol açar. Cameron, popülist söylemde bulunmakla suçlanır, İngiltere’nin geçmişinden dolayı kimseden özür dilememesi gerektiği hatırlatılır.
Oysa belki de Cameron bu kadar yankı uyandıracak bir açıklama yapmayı planlamıyordu. Sadece Hintli ve Pakistanlı izleyicilerin hoşuna gidecek, iki tarafın da alınmayacağı, aynı zamanda İngiltere’yi de tekrar Keşmir probleminin içine çekmeyecek bir cevap vermek istemişti naifçe.
Ancak, önemli soru kafalarda yer etti bir kere. İngiltere ve sömürgeci tarihi, günümüzde halen devam eden sorunların sebebi mi? Topraklarında güneşin hiç batmadığı büyük imparatorluk adını tarihe nasıl yazdırdı aslında?
İngilizler, her ne kadar geçmişleri ile gurur duysalar da, sebep oldukları sorunlar nedeni ile aynı zamanda utanç da duyarlar. Tarihleri ile yaşadıkları bu ikilem kendini özellikle Tony Blair ile bir “af dileme” yarışı ile gösterir. İrlandalılardan ve köle ticareti nedeniyle Afrikalılardan özür dileyen Blair’i, Avustralya’daki kayıp çocuklar nedeniyle Gordon Brown takip eder.
Gelişmiş ve lider bir ülke olan İngiltere, özellikle son yüzyılda olan önemli olaylarda hep ön planda yer aldı. Günümüzün en önemli çevresel sorunu olan iklim değişikliğinin sanayi devrimi ile başladığını ve bu devrimin de İngiltere’den dünyaya yayıldığını kabul edersek, İngiltere bu gibi çevresel sorunların doğacağını öngörmeden dünyaya sanayiyi tanıttı. Bu konuda doğruca İngiltere’yi suçlamak haksızlık olur. Ancak köle ve silah ticareti söz konusu olduğunda İngiltere suçunu kabul etmeli. Ekonomik nedenlerle başlattığı köle ticareti, diğer güçlü ülkeler tarafından da adapte edildi ve Afrikalı halk yıllarca zulme uğradı. Uluslararası silah ticaretinde oldukça başarılı olan İngiltere’nin bu hırsı olmasaydı birçok bölgede çatışma yaşanmayabilirdi.
Eski sömürgelerine bakarsak, birçoğunda hâlâ o dönemden kalan sorunların devam ettiğini görebiliriz.
1965’te tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Rodezya (Zimbabve), İngiltere’nin talebi üzerine konulan BM ticaret ambargosu yüzünden 1970’lerde beyaz yönetime karşı gerilla savaşı yürüttü. Halk, ancak 1980’de tam bağımsız olabildi.
Güçlü bir milliyetçi hareket başlatan İran Başbakanı Muhammed Musaddık, İngiliz petrol şirketini millileştirmek istedi, 1953’te İngiliz destekli bir darbe ile görevden uzaklaştırıldı ve İran İslam Cumhuriyeti ile sonuçlanan Şah Pehlevi dönemi başladı.
Kuzey İrlanda hâlâ dini ayrım yaşarken, ülkeyi bölen 1922’de İngiliz Parlamentosu’nda alınan bir karardı. Hindistan ve Pakistan’ı karşı karşıya getiren Keşmir problemi ise 1947’de halka hangi tarafı seçmek istediğine dair referandum hakkı verilmemesi ile doğdu.
Günümüzde hala tüm şiddeti ile devam eden İsrail ile Filistinliler arasındaki sorun da gözleri İngiliz mandası olan bu topraklara çeviriyor.
İngiltere için sadece Hindistan’da başarılı olduğunu söyleyebiliriz. İngilizce ile ticaret yapabilmiş, miras aldığı devlet yapısı ve kurumlarla da bağımsız olabildi.
Ancak Kıbrıs, Irak, Sudan, Kenya, Bahreyn, Libya, Sri Lanka’daki sorunlar İngilizlerin ret edemeyecekleri, halen devam eden problemler.
Her ne kadar manda yönetimi bu sorunların tek kaynağı olmasa da, İngiltere ve benzeri ülkelerin bu bölgeleri sömürmesi, kültürel farkları gözetmeksizin kendi talepleri doğrultusunda değiştirmeye çalışması, zor kullanması, günümüzde süre gelen sorunların kaynağını oluşturuyor.
Bu deneyimlerden elde edilen bilgiler göz ardı edilmemeli.
Eskiden Batı medeniyetini yayma fikri ile yürütülen sömürgecilik, günümüzde demokrasi ve insan haklarını güvence altına alma adı altında devam ediyor. Özellikle Fransa’nın Libya ve Fildişi Sahilleri’nde çatışmaya girmesi, kendi çıkarlarını korumanın peşinde olduğunu açıkça gösteriyor.
Oysa artık bu gibi istilaların sorun çözmekten çok yeni sorunlar yarattığını görme, olanları çözebilmek için yeni yollar arama zamanı.

Karel Valansi / GÜNDEM
Şalom Gazetesi 13 Nisan 2011
http://www.salom.com.tr/newsdetails.asp?id=78055

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Hayır, hayat her şeye rağmen devam etmiyor

6 Eylül 1986.Uzun bir aradan sonra restore edilerek yeniden ibadete açılan Neve Şalom Sinagogu’ndaki bu ilk şabat duasında normale nazaran daha az bir kalabalık vardı. Henüz okullar açılmadığı için, bir çok aile yazlıklarından İstanbul’a dönmemişti. Bu durum, teröristlerin planladığı kadar büyük bir saldırı gerçekleştirmelerine engel oldu ancak dini vecibelerini yerine getirebilmek için sinagogun kapılarından son kez içeri giren 22 kişinin hayatlarını, geride kalan ailelerinin ve bizlerin umutlarını çaldılar. 1940’larda Galata bölgesinde artan nüfusun ihtiyacını karşılamak üzere Musevi lisesinin spor salonunun iptali ile ibadethaneye dönüştürülen geçici mekan, ileriki yıllarda kurulacak Neve Şalom Sinagogunun da temelini oluşturmuştu. 1951 yılında açılan modern sinagog için seçilen ismin kelime anlamı “barış vahası” idi. Ancak bu 65 yıl boyunca isminin aksine birçok terör saldırısının ana hedefi oldu. 1986 saldırısına kadar Türkiye’deki herhangi bir cami veya kilise gibi gezilebilen, k…

Zelenskiy’nin Ukraynası

İdealist, cesur ve yolsuzluklara karşı duran bir öğretmenin tesadüfler sonucu devlet başkanı olmasını konu alan ‘Halkın Hizmetkârı’ dizisinde oynadığı rol hayatını değiştirdi. Küçük bir kasabadan gelen ve kabare grubuyla ülkeyi gezen 1978 doğumlu Vladimir Zelenskiy, önce önemli bir aktör, sonra ülkenin devlet başkanı oldu.  Oynadığı bu rolle halkın sevgisini, daha önemlisi güvenini kazanan Zelenskiy, geçen sene yapılan seçimlerde rakibi eski Devlet Başkanı Petro Poroşenko’yu büyük bir farkla yenerek Ukrayna’nın yeni devlet başkanı seçildi. Oynadığı rol senaryodan sıyrılıp gerçeğe dönüşürken, siyasi bir tecrübesi olmayan bir komedyenin, siyasete uzak yeni bir ismin seçilmiş olması, halkın daha önce yaşadığı hayal kırıklıklarını, müesses nizama olan kızgınlığını ve bıkkınlığını göstermeye yetiyor. Rusya tehdidi ise dil ve kimlik açısından bir hayli bölünmüş olan halkın tek bir isim üzerinde anlaşmasını sağlamış oldu. Siyasi bir geçmişi, tecrübesi bulunmayan Zelenskiy, Ukrayna’ya vaat e…

Koronavirüs Türkiye-İsrail İlişkilerinde Bir Kapı Aralayabilir mi?

Koronavirüs bir çok ilişkiyi yeniden tanımlarken, Türkiye ile İsrail arasındaki ilişkilerin yeniden normalleşmesi için bazı fırsatlar da sunuyor. Ancak bunları değerlendirmek, yeni bir bakış açısıyla ilişkileri ele almak bu iki devletin elinde. İlişkilerdeki güvensizlik ve bunun halklara yansıyan olumsuz etkisi istenirse aşılabilir ama bunun için başta siyasi irade ve dış politikada bir açılım gerekir. Doğal afetlerin ya da pandeminin başlatacağı bir yakınlaşma ancak bu irade olursa sağlanabilir. 
İsrail koronavirüse bir yıldır süren siyasi bir kriz ve Yüzyılın Anlaşması’nın açıklanmasının hemen ardından yakalandı. Pandemiye karşı sert tedbirleri çok hızlı aldı. Zayıf halkası ise modernliği ve seküler yaşam tarzını reddeden Haredimlerdi(ultra-Ortodoks Yahudiler). Türkiye ise koronavirüse karşı biraz daha geç ve bu kadar sert olmayan ama gerekli bir takım tedbirler aldı.  Elinin değdiği her yeri ve her şeyi içine alan ve hayatı durdurma noktasına getiren koronavirüse karşı insanlık büyük…