Ana içeriğe atla

İsrail'le Türkiye arasındaki anlaşma Orta Doğu’da bir barış kapısını açtı

Bir süredir Türk dış politikasında süregelen bir yeniden yapılanmadan bahsediliyor. İsrail ile imzalanan normalleşme anlaşması çerçevesinde bu gelişmeye bakarsak tam sekiz yıl geriye gitmemiz gerekir.
Suriye ile İsrail arasında arabulucuğa soyunan Ankara, hemen ardından başlayan 2008 Dökme Kurşun operasyonu ile ihanete uğradığını hissetti ve bu histen hiç kurtulamadı. Bu durum artarak 2009’da Davos’taki “One Minute” çıkışı ile zirveye yükseldi. Bundan sonra iki ülke ilişkilerini soğukkanlılıkla alınan kararlar yerine duygular belirledi. 

Birçok konuda anlaşmazlıklar peşi sıra gelirken, 2010’daki Mavi Marmara olayı ilişkileri tam anlamıyla dinamitledi. IHH önderliğindeki gemi, ulaştırmak istediği insani yardımı Kızılay'ın yaptığı gibi İsrail’in Aşdod Limanı'na teslim etmeyi reddederek, İsrail’in uluslararası yasalara göre meşru ilan ettiği deniz ablukasını kırmayı hedefledi. IHH’nın uyarılara rağmen Gazze'ye devam etme kararı ve İsrail’in başarısız operasyonu sonucu on kişi hayatını kaybetti. Hemen ardından iki ülke arasındaki askeri ve istihbarat işbirlikleri durduruldu, diplomatik ilişkiler 2. katip seviyesine düşürüldü. İsrailli turistler Akdeniz sahillerinden çekildi, kültürel paylaşımlar azaldı. Geride “Türkler bizi bu hayati konuda sınamaz” ve “İsrailliler bize bir şey yapmaz diye düşündük” diyen şaşkın iki halk kaldı. 
Türkiye’de, İsrail ile Yahudi farkı pek anlaşılamadığından Yahudi düşmanlığı siyasilerin de söylemleriyle alenen dile getirilebilen bir hal aldı. İsrail ile ilişkileri düzeltmek için çalışan bir kurum ve/ya grubun eksikliğinde, İsrail karşıtlığı oy getiren, genel kabul gören bir hale büründü. Öyle bir hale geldi ki, İsrail’i bir yerinden eleştirmeden bir analiz bile yapılamaz oldu. Türkiye’nin başarılarını “İsrail kıskandı” diye ileten, Filistinliler ile ilgili konuları tek taraflı yansıtan basın ise İsrail düşmanlığını körükledi. Yahudi kelimesi ve Yahudi milliyetçiliğinin adı olan Siyonizm adeta bir küfür gibi kullanılır oldu. İsrail halkı, bölgede kendilerine en yakın gördükleri ve dost saydıkları Türklerin bu söylemleri karşısında üzüntülerini gizlemediler, güvenlerinin sarsıldığını saklamadılar ve Türkiye ile ilişkilerin düzelmesine karşı olan grup gittikçe güçlendi.
Bu gelişmeler yaşanırken, Arap Baharı tüm hesapları alt üst etti. Türkiye'de dış politikada alınan yanlış kararlar ve Suriye savaşının seyri, rüzgârı Türkiye’nin aleyhine çevirdi. İsrail ise tüm bu gelişmelere zamanında ayak uydurmayı başardı. Türkiye ile ilişkileri bozulunca Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesimi ile yakınlaştı. Suriye savaşına doğrudan müdahil olmadı ama kırmızı çizgilerini korudu. Hamas tehdidi, Mısır ile daha önce hiç olmadığı kadar yakınlaştırdı. Rusya Orta Doğu’ya geri döndüğünde Moskova ile ilişkilerini daha da iyileştirdi. İran nükleer anlaşması ardından oluşan bölgesel tehdit algısında Suudi Arabistan ve körfez ülkeleri ile yakınlaştı. Günümüzde Türkiye başta Rusya olmak üzere ilişkilerini yeniden rayına koymaya çalışırken, İsrail Afrika’ya açılmaya başladı.
6 yıllık uzun bir sürecin ardından geçtiğimiz hafta, Türkiye ile İsrail 2010 yılında meydana gelen Mavi Marmara olayını ilişkilerinde geride bırakacak anlaşmaya imza attı. Bu süre içinde Türkiye ile İsrail’in ilişkilerini düzeltmek için kapalı kapılar ardında devam eden görüşmelerinin maddeleri biliniyordu. Birçok kez imzadan dönmüş anlaşma konusunda tek yenilik bölgesel sorunların -en nihayetinde bugün- iki ülkeyi nihai anlaşma masasına oturtabilmesi. Ardı ardına seçimleri kazanan Erdoğan ve Netanyahu ülkelerinde yerlerini sağlamlaştırırken, aynı zamanda değişim bekleyen karşı tarafa da önemli bir mesaj verdiler; muhattabın değişmeyecek. Her iki tarafın da tüm istekleri yerine gelmedi ancak reel politik çalıştı ve bir orta yol bulmayı başardılar.  
Her iki tarafın kırmızı çizgileri ve esneklik gösterebileceği konular daha ilk günden belliydi. Bu nedenle geçen bu altı yıl kaybedilen zaman kadar, karşılıklı kaybedilen güven olarak da özetlenebilir. Nitekim Aşdod Limanı'nın kullanılması da, Türkiye'nin Gazze'ye altyapı yatırımı yapabilmesi bu anlaşma olmadan da mümkündü. 
Öte yandan, herkesin kendi zaferi olarak açıkladığı bu anlaşma, istikrarsız Orta Doğu’da, bugünlerde ender bulunan bir barış kapısını açtı. Türkiye ile İsrail işbirliği herşeyden önce devlet dışı aktörlerin cirit attığı bu coğrafyada yeniden istikrar sağlama umudunu arttırdı. 
İki ülke ilişkilerinde 1990’ların altın günlerine dönmek kısa vadede pek mümkün görünmüyor. İlişkilerin gerçek anlamda iyileşmesi büyükelçilerin yeniden atanması ile değil, güvenin yeniden tamir edilmesi ile gerçekleşebilir. Halklar arasında oluşan soğukluk ve düşmanlık ise ancak iki toplumu bir araya getirecek ortak kültürel, sanatsal faaliyetler ile aşılabilir. Bugünkü gibi ekonomik öncelikli bir işbirliğine öncelik verilmesi ise olası. Doğalgaz gibi stratejik bir işbirliği için ise daha beklememiz gerek. Ancak, normalleşme anlaşması ile bu ihtimal açık tutulmuş oluyor. Öte yandan ikili ilişkilerin Gazze'ye ipotekli olduğunu hiç unutmamak gerek.
Karel Valansi T24, 7 Temmuz 2016
http://t24.com.tr/yazarlar/karel-valansi/israille-turkiye-arasindaki-anlasma-orta-doguda-bir-baris-kapisini-acti,14979

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

“Türkiye-İsrail rekabetinin doğal bir jeopolitik gereklilik olduğunu düşünmüyorum”

EDAM Güvenlik ve Savunma Programı Direktörü Dr. Can Kasapoğlu ile Türk savunma sanayini, Türk SİHA´larına yönelik artan ilgiyi ve yapay zekanın kullanıldığı drone´lar meselesini konuştuk. Ayrıca, Azerbaycan´ın artan bölgesel gücünün yanı sıra, Türkiye´nin ABD, Rusya ve İsrail ile ilişkisi de söyleşimizin gündemindeydi... Türk Savunma Sanayi ve özellikle Türk SİHA’ları bugünlerde bir hayli tartışılıyor, bir savunma başarısı olarak tanımlanıyor. Türk drone’larının teknik yapısı üzerinden yetenekleri neler?  Türk sistemlerinin başarısının arkasında yatan birkaç temel var. Bunlardan ilki, fiyat-kalite dengesi diyebileceğimiz, savunma ekonomilerinin üzerine getirdikleri yük ve muharip kapasite. Libya, Suriye, Irak, terörle mücadele operasyonları örneğinde, en son Karabağ’da, bir konvansiyonel harp durumunda, Türk drone sistemlerinin binlerce uçuş saatine dayanan çok ciddi bir tecrübeyle geldiğini görüyoruz. Bu muharip tecrübe, uluslararası silah pazarlarında çok öne çıkan bir özellik. Türk

Gelişim Forumu'nda Türkiye - İsrail konusunu konuştuk

Karel Valansi ile Türkiye- İsrail İlişkileri 10 Ocak 2021 tarihinde Gelişim Forumu'nun düzenlediği çevirimiçi kapalı oturumda Murat Keçeciler moderatörlüğünde Türkiye-İsrail ilişkilerini tarihsel ve bölgesel gelişmeler ışığında konuştuk  

Quoted in Al Monitor 17 May 2021

Turkey’s Jewish minority takes the heat amid Israeli-Palestinian violence  By  Amberin Zaman , Al Monitor, 17 May 2021 A frenzy of anti-Israeli coverage in Turkish media has accompanied anti-Semitic attacks on the country's small Jewish community. Turkey’s tiny Jewish community is once again in the crosshairs of the ongoing violence between Israelis and Palestinians, with its community newspaper the target of a fresh wave of anti-Semitic attacks. Individuals who identified themselves as disciples of Necip Fazıl Kisakurek, a Turkish nationalist poet and anti-Semite revered by Turkey’s Islamist President  Recep Tayyip Erdogan , hacked the website of  Salom , the sole newspaper serving  Turkey’s dwindling Jewish minority . They posted, “Our actions will continue until Palestine is free and independent.” They also posted a verse from one of Kisakurek’s poems evoking Palestinians responding to Israeli missiles with stones. The perpetrators have yet to be caught. Turkey’s Jews are on edg