Ana içeriğe atla

Orta Doğu girdabından uzak bir Türkiye ihtiyacı

Geçtiğimiz hafta Dış Politikada Kadınlar (DPK) inisiyatifi, "Dünyada ve Türkiye Dış Politikasında 2019" adı altında, 2019 yılının önemli dış politika olaylarının dünyada ve Türkiye’deki yansımalarını anlatan çok değerli bir almanak yayınladılar. Editörlüğünü Prof. Dr. Zeynep Alemdar ve Prof. Dr. Sinem Akgül Açıkmeşe’nin yaptıkları almanakta, toplumsal isyanlardan kadın hareketlerine, göçten enerji güvenliğine, Brexit’ten Kıbrıs sorununa, füze krizinden Trump’ın azil sürecine ve Türkiye’nin ABD, AB, Orta Doğu, Balkanlar, Asya ülkeleri ile ilişkilerine değin uzanan çok geniş bir yelpazedeki konular, DPK üyelerinin gözünden, birikimleri ve uzmanlıklarıyla anlatıldı. Editörlerimizin deyimiyle, "Hepsi alanlarında uzman, televizyonlarda kavgalı TV programları yerine öğrencileriyle, diledikleri ortamlarda uzmanlarla, kendi köşe yazılarında, röportajlarında görüşlerini paylaşan DPK’lılardan görüş istedik. Böylece dünya ve Türkiye için 2019’dan 2020’ye devrolan 19 sorunu, ilgili konuların uzmanı üyelerimizin çok değerli katkılarıyla derledik. 2019’dan 2020’ye sayısız sorun ve endişe miras kalsa da kadınların uzmanlığının değerlendirilmesinin daha barışçıl bir dünyaya yol açacağına içtenlikle inanıyoruz." DPK almanağına buradan ulaşabilirsiniz.
Geçmiş yılın değerlendirmesi tarihe not düşmenin yanı sıra yeni yılın, yeni dönemin neler getireceğinin de ipuçlarını kapsıyor. DPK almanağında yaptığım Orta Doğu ve Türkiye ilişkilerinin değerlendirmesinde de 2019’da yaşanan belli başlı olayların yanı sıra daha genel anlamda Türkiye’nin dış politika kararlarının bir çerçevesini çizmeye çalıştım.
Türkiye’nin birçok coğrafyada, birçok aktörle, birçok farklı konuda çatışma halinde olmasının altında yatan sebeplerin başında dış politikada artmış olan militarizm etkisinden bahsedilebilir. Bu durum, Ankara’nın güvenliğini salt askeri harekatlar yoluyla sağlayabileceği inancı, sürekli düşmanlarla çevrili olma hissi ve güvenliğini sağlamak için proaktif olma zorunluluğu düşüncesinden yola çıkıyor.
Türkiye’nin İdlib’in yanı sıra Libya’ya asker gönderme kararına baktığımızda da, Türk dış politikası alanındaki karar vericilerin askeri gücü bir araç olarak kullanmayı daha çok tercih ettiklerini ve buna bağlı olarak diplomasi ve diyalog seçeneklerinden uzaklaştıklarını gösteriyor. Ancak bu durumun ne kadar sürdürülebileceğinin, Türkiye’nin kapasitesinin ne kadarına yeteceğinin, uluslararası sistemde bunun ne kadar kabul göreceğinin, uzun vadede Türkiye’ye etkilerinin ne olacağına dair sağlıklı bir öngörünün ve stratejinin eksikliği hissediliyor.
Bu eksiklik içinde kah Rusya ile eşit ve stratejik ilişkiler geliştirildiğine kendini inandırır, Batı ile ipleri koparmaya varan bir kararlılıkla bu yolda ilerlerken, kah Rusya’nın yarattığı büyük hayal kırıklığını Batı’dan destek umarak aşmaya çalışan kaygan bir yol izleniyor. Daha neden Libya’daki iç savaşa müdahil olunduğunun ikna edici bir cevabı yokken, farklı çıkar ve öncelikleri olan Rusya’nın kontrol ettiği hava sahası ve elini taşın altına koymak istemeyen ABD ve AB ile İdlib’de ne kadar bir başarı sağlanabileceği meçhulken, bu savrulan dış politikanın en kahredici bilançosu son haftalarda arka arkaya gelen acı ölüm haberleri oluyor.
Türkiye’nin uzlaşı yerine çatışmadan beslenen bir dış politikaya kayması kendisini sadece Suriye ve Libya’da değil, GazeteDuvar’ın değerli yazarı Aydın Selcen’in "iki buçukuncu savaş" olarak nitelediği Doğu Akdeniz’de de kendini gösteriyor. Zengin doğalgaz yatakları sayesinde yakınlaşan, İsrail ve Mısır’ın liderliğinde kurulan blok, Ürdün, Filistin Yönetimi, Kıbrıs Rum Kesimi, Yunanistan ve İtalya’yı da kapsayarak ABD’nin desteğinde güçleniyor. Dışarda bırakılan Türkiye’nin bu ülkelerin bir çoğu ile konuşmadığını ve Ankara’nın bu ülkelerle var olan sorunlarını çözmek yerine iç savaş yaşayan Libya ile anlaşma yoluna gitmeyi seçmesini bir de bu açıdan düşünmek gerek.
Bu sürekli çatışma durumunun bir diğer tehlikesi, sürekli bir güvenlik tehdidi, sürekli bir tedirginlik, sürekli büyük kararlar alma ihtiyacı, sürekli belirsizlik, sürekli bir öngörülememezlik hali olarak da yansıyor. Bu dış politikanın bir diğer yansıması ise Ankara’nın dost sayısını arttırmaktan çok düşmanlar kazandığı, güvenilir denilebilecek ilişkilerini tamir edilmesi zor duruma sokması ve S-400/F-35 konularında olduğu gibi etkileri açısından genel tabloya bakıldığında daha az güvenli veya daha az kazançlı hale geldiğidir.
Türkiye, dünyada söz sahibi olmak, önemli kararların alındığı ve büyük aktörlerin yer aldığı masalarda bulunmak istiyor. Bu nedenle, daha önceleri ancak bir arabulucu olarak girmeyi tercih ettiği bazı çatışmalarda, büyük riskler alarak taraf olmayı tercih ediyor. Ancak yapılması gereken, bir tarafı seçmek yerine daha esnek bir dış politikayla herkes ile konuşabilen, pragmatik, kendi çıkarlarını önceleyen dengeli bir yol izlemek. Ülkeyi çevreleyen istikrarsız ve tehlikeli Orta Doğu’dan ve tehlikelerinden en az zararla kendini korumanın yolu ancak ideolojiden uzak, gerçekçi bir politikayla mümkün olabilir.  

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Hamas, İngiltere ve Türkiye

İngiltere, Hamas'ın terör örgütü ilan edilmesi için yasal sürecin başlatıldığını duyurdu. Söz konusu değişiklik hafta içinde parlamentoya sunulacak. Hamas'ın silahlı kanadı olan İzzeddin el-Kassam Tugayları, Terörizm Kanunu kapsamında 2001’den bu yana yasak kapsamındaydı ancak bu yasak Hamas’ın siyasi kanadı için geçerli değildi. İngiltere İçişleri Bakanı Priti Patel’in Washington ziyareti sırasında açıkladığı değişikle Hamas’ın askeri ve siyasi kanadı arasındaki suni ayırım ortadan kaldırılmış oldu. Böylece İngiltere; ABD, Kanada, Japonya ve AB ile aynı çizgide buluşmuş oldu. 1987 yılında, Birinci İntifada’nın ilk günlerinde kurulan Hamas’ın başlıca amacı İsrail, Batı Şeria ve Gazze’nin tamamında İslami bir devlet kurmak. Fikirleri Müslüman Kardeşler’in temel öğretilerine dayanan Hamas, silahlı mücadeleyi merkeze alan bir yapıya sahip. Askeri kanadı İzzeddin el-Kassam Tugayları’nın kurulmasının ardından güçlenen Hamas, Filistin devletinin kurulabilmesi için silahlı direnişi d

Sadece o guguklu saat miydi çalınan?

Bu topraklarda yüzyıllar geçti ancak Yahudiler, yabancı, dikkat edilmesi gereken unsur ve hakaret nesnesi olmaktan çıkarılmadı. Oysa hepimiz bir yerlerden göç etmedik mi? Göç edip bu topraklara vatan demedik mi? Pencerenin hemen önüne kurulmuş altın renkli bir gramofon avluyu içli bir şarkı ile dolduruyor. Avludaki kadınlar ise hem iş yapıyor hem de şarkıya eşlik ediyorlar. O sırada Matilda süpürge satıcısını geçip merdivenleri iniyor. Şarkıyı duyduğunda ise duruyor, duygulanıyor. Bu şarkı onu çok eskilere götürüyor. Taş duvara dayanıp şarkıya kendini kaptırıyor… O sırada merdivenleri inen Hasan Matilda'yı görüp duraksıyor. O da sözlerini anlamadığı şarkıdan etkilenmiş besbelli. "Ne güzel şarkıymış" diyor, "anamın bizi uyuturken ki ninnilerine benziyor." Matilda açıklamaya çalışıyor; "eski bir Sefarad şarkısı bu". Anlamadığını fark edince de devam ediyor; "Sefarad yüzyıllar önce buraya göç eden Yahudiler, benim gibi" diyor. Hasan Matilda'

İsrail´in başı Pegasus ile dertte

ABD ile İsrail’in ilişkileri Biden yönetimi ile birlikte sıkıntılı bir süreçten geçiyor. Filistinlilerle ilişkilerini iyileştirmek amacını seçim kampanyasında da belirten Biden, Trump’ın aksine, Filistin Yönetimi’ne mali yardıma yeniden başlamış, Birleşmiş Milletler Filistinli Mültecilere Yardım Ajansı UNRWA programları için desteğini yinelemişti. Şimdi ise Kudüs’teki  Filistin   konsolosluğunun yeniden açılması tartışılıyor. İsrail ise Kudüs’ün ebedi, bölünmez başkenti olduğunu söylüyor ve bu adımı şehirdeki egemenliğine karşı bir darbe olarak görüyor. Geçtiğimiz hafta ikili ilişkiler bir darbe daha aldı. ABD Ticaret Bakanlığı, İsrail merkezli NSO ve Candiru adlı siber istihbarat şirketlerini -Amerikan ulusal güvenliğine dış politika çıkarlarına aykırı faaliyetleri nedeniyle- yaptırım listesine ekledi. Bu iki şirketin kara listeye alınması demek, ABD’de bu iki şirketle herhangi bir ticari ilişkinin kurulmasının yasaklaması anlamına geliyor. Buradaki kilit konu ise bu iki firmanın herh