Ana içeriğe atla

Uluslararası Ceza Mahkemesi´nin kararı

Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) 5 Şubat günü aldığı bir kararla, yetki alanının Batı Şeria, Gazze ve Doğu Kudüs’ü de kapsadığına hükmettiklerini açıkladı. Bu karar, uluslararası mahkemenin İsrail, Filistin Yönetimi (FÖY) ve Hamas’a yönelik savaş suçu iddialarını araştırmasının yolunu açıyor. Filistin tarafında sevinçle karşılanan bu haber, İsrail tarafından skandal olarak tanımlandı.

Biraz geriye gidersek, Birleşmiş Milletler Filistin Yönetimi’nin tam üyelik talebini reddetmiş ancak 2012 yılında 1967 sınırlarıyla ‘üye olmayan gözlemci devlet’ olarak tanınma talebini çoğunluk oyuyla kabul etmişti. O dönem FÖY Lideri Mahmud Abbas, İsrail ile doğrudan görüşmeler yerine BM aracılığıyla tek taraflı diplomatik adımlarla Filistin Devleti’nin kabul edilmesine yönelik bir politika izliyordu. Abbas bu son adımında başarılı olmuş, BM’de gözlemci olarak kabulüyle, Filistinlilere BM kurumlarına katılma hakkı ve Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne üye olma yolu açılmıştı. FÖY 2014 yılında UCM’nin kurucu sözleşmesi olan Roma Statüsünü imzalamış, 2015 yılında da İsrail’e muhtemel savaş suçlarıyla ilgili ön soruşturma açılmasını talep etmişti. 2019’da UCM Başsavcısı mahkemenin bu konudaki yetki alanını belirlenmesi istemiş, 5 Şubat’ta da işte bu yetki verilmişti.

UCM’nin tarihçesine baktığımızda ise, uluslararası daimi bir mahkemenin ihtiyacı II. Dünya Savaşı sonrası ortaya çıktı. Geçmişte, belli olaylarla ilgilenmek üzere savaş suçları mahkemeleri oluşturuluyordu. Buna örnek olarak Nazi subay ve destekçilerinin yargılandığı Nürenberg mahkemeleri gösterilebilir. Soğuk Savaş dönemindeki çift kutupluluk ve gerginlik ortamı, uluslararası bir mahkemenin kurulmasına izin vermemiş ancak Soğuk Savaş sonrasında yaşanan Bosna, Ruanda’daki katliamlar bu fikri yeniden canlandırmıştı.

UCM 2002 yılında Roma Statüsüne göre kuruldu. Amaç dünyadaki tüm savaş ve insanlık suçlarına bakan bağımsız, daimi bir uluslararası mahkeme kurmaktı. UCM yürürlüğe giriş tarihinden itibaren, soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçları (biyolojik, kimyasal vs.) işleyerek uluslararası hukuku ihlal eden kişileri yargılamak üzere kuruldu. Buna göre UCM’de devletler değil sorumlu kişiler yargılanıyor. Hollanda’nın Lahey kentindeki UCM’nin günümüzde 123 üyesi bulunuyor. ABD, Türkiye ve İsrail ise bu mahkemeye taraf olmayan ülkeler arasında.

UCM İsrail ile ilgili olarak üç konuya öncelik veriyor; 2014’te Gazze’ye yönelik Koruyucu Hat Operasyonu, Batı Şeria’daki yerleşimler ve 2018-2019 yıllarındaki İsrail-Gazze sınırındaki eylemler.

Ancak konu göründüğünden daha karmaşık. İsrail, Roma Statüsünü imzalamış ancak parlamentoda onaylatmadığı için mahkemeye taraf değil. İsrail UCM’nin bir üyesi olmadığı için de mahkeme, İsrail toprakları dahilinde hiçbir vatandaşını yargılama hakkına sahip değil. Ancak, İsrail’in Batı Şeria ve Gazze’de egemenlik hakkı bulunmuyor. Bu hem uluslararası hem de İsrail hukukuna göre böyle. İsrail sadece tüm Kudüs üzerinde egemenliğini ilan etmiş, fakat bu durum uluslararası bir düzeyde tanınmamıştı. Bu açıdan bakıldığında UCM İsrailli sorumluları, bu bölgelerde işledikleri bir suç varsa, yargılayabilir.

Ancak, Oslo anlaşması uyarınca 1967 sınırlarında bir Filistin Devleti’nin varlığını kabul eden mahkemenin, aynı anlaşmanın Batı Şeria’yı böldüğü üç bölgeyi de kabul etmesi gerekir. Buna göre bir Filistin Devleti kurulana kadar, A bölgesi Filistin Yönetimi’nin kontrolüne, B bölgesi FÖY idaresi ve İsrail güvenlik kontrolüne bırakılmıştı. Batı Şeria’nın yaklaşık yüzde 60’ına denk gelen ve yerleşimlerin ağırlıkla bulunduğu C bölgesinin tamamı ise İsrail kontrolüne bırakılmıştı. Bu durumda C bölgesi kimin toprağı sayılacak?

Yerleşimlerle ilgili bir diğer konu, bu durumun İsrail kanunlarında hukuka uygun olması. Ancak İsrail UCM’de bir işgalci olarak tanımlanıp işgal ettiği bölgeye sivilleri yerleştirdiği tezinden yola çıkılarak suçlu bulunabilir.

Tartışılan bir diğer önemli başlık ise, Filistin Yönetimi’nin bir devlet olmadığı, bir devleti oluşturan uluslararası standartlarda belirlenmiş özelliklere sahip olmadığı, bu nedenle sadece devletlerin taraf olabildiği Roma statüsünü imzalamaya yetkili olmadığı. UCM ise BM’nin gözlemci üye kararını temel aldığını belirtiyor. Sadece bu dava için alınan bir yetki olduğunu da söyleyerek bu kararın UCM’nin Filistin Devleti’nin tanıması anlamına gelmediğini vurguluyor. 

UCM’nin bu kararıyla ilgili bir diğer konu ise İsrail’in var olan hukuk sistemi ve mahkemeleri. Eğer bir ülke askeri ve siyasi liderleri hakkında detaylı bir soruşturma yürütüyor hatta dava açıyorsa UCM söz konusu ülke ile ilgili konuya müdahil olmuyor. Bunun son örneği Aralık 2020’de İngiltere ile yaşandı. İngiltere’nin 2003-2009 yılları arasında Irak’ta savaş suçu işlediğine kanaat getiren UCM, aynı sebeple kovuşturmaya yer olmadığına karar vermişti.

UCM’nin kararı diplomatik bir yenilgi ve baskı unsuru oldu İsrail için. Ancak sırf soruşturma bile uzun ve zahmetli bir süreç ve genelde bir yılı aşkın bir süre tutuyor. Kararı alan Başsavcı Fatou Bensouda’nın görev süresi 15 Haziran’da tamamlanıyor. Geçtiğimiz hafta yapılan bir oylamayla yerine İngiliz avukat Khan Karim seçildi. IŞİD’e yönelik soruşturmasıyla bilinen Khan, bu soruşturmanın da kaderi belirleyecek isim olacak. İsrail’in yanı sıra, ABD de gelişmeleri yakından takip ediyor. UCM’nin Amerikan askerlerinin Afganistan’daki eylemlerini soruşturma yetkisi olduğunu açıklaması üzerine Trump UCM yetkililerine yönelik yaptırım kararı almıştı.

Filistin tarafı kendilerinin de terör saldırıları nedeniyle yargılanabileceklerini bilmelerine rağmen İsrail’i uluslararası bir kurum aracılığıyla köşeye sıkıştırmanın keyfini yaşıyorlar. İsrail ise başta BM olmak üzere uluslararası kurumlara güven olmayacağı ve İsrail’e yönelik çifte standart uygulandığı düşüncesini destekleyen bir karar ile karşı karşıya kaldığını düşünüyor. Tepkisini de mahkemenin neden İran ve Suriye’nin işlediği savaş suçlarına gözünü kapadığını sorarak gösteriyor.

İsrail söz konusu suçlamalar için IDF’e yönelik daha derinlikli soruşturmalar açabilir, yerleşimlerle ilgili hukuksal bir dayanak yaratmak için çalışma yapabilir ve en önemlisi diplomatik bir kampanya başlatarak daha çok ülkenin desteğini kazanmaya çalışabilir. Benzer bir çalışmayı Filistin Yönetiminin de yapmasını beklemek mümkün. UCM’nin bu kararı sayesinde iki devletli çözüm ve İsrail-Filistin çatışması yeniden gündemlerimize girerken, bu gelişmenin bir çözümü getirmekten çok, uzaklaştıracağını düşünüyorum.

Karel Valansi, OBJEKTİF 17 Şubat 2021 https://www.salom.com.tr/koseyazisi-117572-uluslararasi_ceza_mahkemesiacutenin_karari.html

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Survivor Hayim’in gerçek dünyası - Söyleşi

Hayim, çok sevdiğim bir arkadaşımın kuzeni. Aklı başında, ne istediğini bilen biri. Askerlik dönüşünde ani bir kararla Survivor yarışmasına katıldığını duyduğumda çok şaşırmıştım. Pek spor yapmayan, atletik olmayan biri neden zor koşullarda, dayanıklılık, irade ve güç isteyen bir televizyon programına katılır? Bunları konuşurken, sayesinde takip etmeye başladığım Survivor ile ilgili tüm merak ettiklerimi de sordum; kameralara yansımayan gizli bir tuvalet var mıydı, ya da yayın bitince gidilen lüks bir otel? Begüm’le arasında bir yakınlaşma oldu mu, Merve neden pişman oldu yarışmaya katıldığına? İşte Sabah Gazetesinden Yüksel Aytuğ’un teşekkür ettiği, seyircilerin filozof olarak tanımladığı Hayim ve Survivor yarışmasının bilinmeyenleri… Survivor maceran nasıl başladı? Katılmak nereden aklına geldi? Arkadaşlarımla uzun süredir Survivor’u takip ediyorduk. Hep katılmak istiyordum ama televizyona çıkmak beni korkutuyordu. Geçen sene iki yakın arkadaşım Dominik’e gittiler. Yarışmacıları

“We are Beyond What I Had Dreamed of When I Moved to Dubai”

Cem Habib  We talked about how the peace deal between Israel and the United Arab Emirates affected the Jewish life in the Emirates, with the investment manager Cem Habib, who has been living in Dubai since 2016, and who is one of the founding members of the Jewish Council of Emirates (JCE), the first officially recognized Jewish community of the UAE. How long have you been living in Dubai? What influenced you in deciding to live here? I moved to Dubai in 2016, before I had been living in London. My customer base at that time was in Kazakhstan and it had gotten harder commuting there from London every month after 6 years. There were three direct flights between Dubai and Kazakhstan, every day, with a flight time of less than 4 hours. To improve our quality of life and to spend more time with the kids, we moved to Dubai. When moving, how could you overcome the thought “As a Jew, will I be comfortable living in an Arab country with my family?” I talked to my friends from different countri

Shai Cohen: “Israel is more than willing to facilitate the life of the civil population in the Gaza strip”

Since the press leak during the Zurick meeting we are discussing the Turkish-Israeli reconciliation. I wanted to ask Shai Cohen, the Consul General of Israel in Istanbul, about the latest developments in the region as well as the reasons and outcomes of these negotiations. I want to thank him especially as I know he does not talk to any journalists right now and accepted my request Karel Valansi Since the press leak during the Zurich meeting, we are discussing the reasons and possible outcomes of Turkish-Israeli reconciliation. In what stage are the negotiations? The Zurich meeting has anchored three Turkish conditions which are the apology, the compensation and the Gaza issue. According to some reports in the media, which I cannot confirm, there are Israeli conditions which is the condition of withdrawal of lawsuits that have to do with the Mavi Marmara incident. The condition that is already met by Israel more than two years ago is the apology. Regarding the compensatio