Ana içeriğe atla

İEU'dan sevgili Ralfi'nin benimle yaptığı röportaj

Özrün Perde Arkası

Mavi Marmara olayının üzerinden 3 yıl geçti. İsrail’in Türkiye’den özür dilemesiyle başka bir boyut kazanan olayları Şalom Gazetesi yazarı Karel Valansi’ye sorduk.Mavi Marmara gemisinde 31 Mayıs 2010 tarihinde İsrail askerlerinin operasyonu sonucu 9 Türk vatandaşı hayatını kaybetti. İsrail Türkiye’nin istediği gibi özür diledi mi? Bundan sonra Türkiye-İsrail ilişkileri nasıl şekillenecek? 2003 yılından itibaren Şalom Gazetesi’nde dış siyaset ağırlıklı olmak üzere birçok araştırma yazısı ve haber hazırlayan Karel Valansi’yle İsrail’in Türkiye’den özür dilemesi ve bu olayın perde arkasında kalanlarını konuştuk.

İsrail’in Türkiye’den özür dilemesi hakkında ne düşünüyorsunuz?
Özür olumlu ve doğru bir adım. İsrail’in özür dilemesi gerekiyordu. İsrail operasyon kaynaklı hatalardan dolayı özür diledi. Ama Türkiye’nin Mavi Marmara olayı olduğu zaman istediği özür, operasyondan kaynaklı hatalardan değil bütün olay içindi.
Aradaki fark nedir?
Aradaki fark şu, İsrail’in gelişmiş teknolojisine, kendilerini ABD’den sonraki bir numaralı askeri güç olarak tanımlamasına ve istihbaratta çok kuvvetliyiz demesine rağmen, Mavi Marmara gemisinin içinde kimler olduğunu iyi araştırmadı. Yetersiz istihbaratla bu operasyonu gerçekleştirdi. İsrail, elindeki bilgilerle Mavi Marmara gemisini durdurabilir, dokuz kişinin hayatını kaybetmesini önleyebilirdi. İşte İsrail’in özrü bunları karşılıyor.
İsrail Türkiye’nin barışmak için istediği üç koşulu da yerine getirdi mi?
Tazminat konusunda İsrail hiçbir zaman tazminat vermeyeceğim demedi. Tazminat zaten en kolay kalemdi. Her zaman vereceğini belirtti. Türkiye’nin sonradan eklediği Gazze ablukasının kaldırılması koşulu Türkiye- İsrail ilişkilerini bire bir ilgilendiren bir konu değil. Bu İsrail’in güvenliğini ilgilendiren bir konu. İsrail ablukayı Gazze’den roketler gelirken  kendi egemenliğini kurtarmak için yapıyor. Doğru/yanlış ya da başka türlüsü yapılabilirdi. O ayrı bir tartışma konusu ama sonuçta bu abluka var ve kaldırılmadı. Fakat Türkiye şu üç maddesinden birini geri çekti de diyemeyeceğim. Çünkü abluka zayıflatıldı. Ancak Türkiye istedi diye zayıflatılmadı. Bir süredir o sınır zaten sakin. Sınır sakin olunca da geçişler rahatlatıldı. İnşaat malzemelerin geçişlerine daha rahat izin verildi. İnsani yardım her zaman geçiriliyordu. Biraz daha rahatlatıldı. En büyük jest de İsrail’in Türkiye’nin Gazze’de hastane kurmasına izin vermesi oldu.
Peki Türkiye daha önce kabul etmediği İsrail’in operasyonel hatalardan özür dilemesini şimdi niye kabul etti?
Kabul etmesinin iki sebebi var. Birincisi, Suriye olayı. Hepimizin bildiği gibi Suriye çok ciddi bir krizin içinde. Suriye’deki olay, kimyasal silahlar rolüyle çok önemli. O kimyasal silahlar, Esad zayıfladıkça Esad’ın elinden terörist gruplara geçebilir. Böyle olunca da ilk hedef İsrail’dir. Türkiye de tam sınırında kimyasal silahlar istemeyecektir. Bu nedenle, Suriye dışında bu silahlar, Suriye hakkındaki en önemli konu dolayısıyla Esad rejimi Türkiye ve İsrail’i de aynı şekilde etkiliyor. İran konusu da her ne kadar daha çok İsrail’ i ilgilendiriyor olarak düşünülse de Türkiye’yi de rahatsız eden bir konu. Onun dışında Suriye kadar önemli olan ikinci olay da, Doğu Akdeniz’de bulunan doğalgaz yatakları. Geçen hafta Tamar’dan ilk doğalgaz çıktı. Çıkan doğalgaz İsrail’in 40-50 yıllık doğalgaz ihtiyacını karşılayacak. Bu sayede, İsrail’in dışa bağımlılığı azalacak. Çünkü doğalgaz İsrail’e Mısır’dan boru hattıyla geliyordu. O hat sürekli bombalanıyordu. Dolayısıyla bu İsrail’in içini bir süre rahatlatacak bir gelişme. Kıbrıs ile İsrail arasındaki ikinci ve çok büyük bir yatak olan Levanten yatağı da bütün bölgenin kaderini değiştirecek. İsrail’in bu gazı satabilmesi için, denizden Kıbrıs üzerinden Yunanistan’a bir boru hattı çekmesi veya doğalgazı direkt Türkiye’ye verip, olan hatlarla Türkiye’den Avrupa’ya ulaştırması lazım. Kendi ülkesinde de bir tesis kurabilir ve onu daha taşınabilir hale getirip o şekilde taşıyabilir. Fakat Türkiye dışındaki diğer seçeneklerin hepsinin pahalı olması, Türkiye’yle barışıp bu işi yapmasını sağlayabilir.
Türkiye’nin bu doğalgaza ihtiyacı var mı ?
Var, çünkü Türkiye, doğalgazda ve petrolde Rusya’ya ve İran’a bağlı. Bu sayede Türkiye de çeşidini arttıracak. Doğalgaz Türkiye’den geçtiği için Türkiye’de de doğalgaz ucuzlayacak. Bu da Türkiye’yi rahatlatacak bir konudur.
Dışişleri Bakanı Davutoğlu ve Başbakan Erdoğan “istediğimizi aldık” dedi. Ne dersiniz, aldılar mı?
Hayır istediklerini alamadılar. Sonuçta İsrail’e özür dilettirdiler fakat İsrail, Türkiye’den böyle bir özür dilemeyi kabul etmişti. Ama Türkiye kabul etmemişti. ‘Üzgünüz mü özür mü diliyoruz’ bu konu çok tartışıldı. Sonuçta İsrail operasyonel hatalardan dolayı özür diledi. İsrail istediği şekilde özür dilemiş oldu. Türkiye de kabul etti. Birkaç sene önce Pakistan’da böyle bir olay olmuştu. Amerikan uçakları sivilleri öldürmüştü. O zamanki ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, Pakistan’ın Dışişleri Bakanı’nı telefonla arayıp, “Kayıplarınız için üzgünüm” demişti. Dolayısıyla bu kalıbın Türkiye- İsrail olayında da kullanılması düşünüldü fakat Türkiye kesinlikle kabul etmedi.
Türkiye-İsrail ilişkileri bundan sonra nasıl olacak?
Şimdi tazminatı görüşmek için buluşacaklar. Türkiye, Gazze ablukasını takip edeceğini söylüyor. Şuan bazı şeyler kesinlik kazanmış değil. Diplomatik ilişkiler büyük ihtimalle eski haline dönecek. Büyükelçiler atanacak. Mavi Marmara davası devam ediyor. İsrail tarafı davanın düşmesini Ankara’nın kabul ettiğini söyledi ama Ankara’dan daha cevap çıkmadı. Dolayısıyla bunlar adım adım ilerleyecek. Burada önemli olan insani ilişkilerin nasıl olacağı. Diplomatik ilişkiler için bir büyükelçi atarsın ama ilişkiler yine soğuk olabilir.
Özür Türkiye’yle İsrail arasındaki ticareti geliştirecek mi?
Şu an zaten Türkiye-İsrail ilişkilerinde yürüyen tek şey ticaret. Ticarette hiçbir bozulma olmadı. Hatta şu an artarak 3.2 milyar dolarlık bir ticaret oluştu, fakat turizm baltalandı. İsraillilerin çoğu Antalya’ya geri gelmeyi düşünüyor.
Bu iki ülke ilişkileri nasıl eskisi gibi olabilir?
İnsanlar arasında sevgiyi artırmak için kültürel faaliyetleri arttırmak gerekir. Turizmin tekrar başlaması ilişkiler için önemli. Şuan aralarında buzdan bir duvar var ve onu kırmak lazım. Bir de Türkiye’de İsrail’e karşı olumsuz bir duygu yerleşmiş. Aynı şekilde de İsrail’de Türkiye’ye karşı bir çekinme var. Bunların aşılması lazım.


Ralfi Rafael Kanyas 27 Mayıs 2013
İzmir Ekonomi Üniversitesi Ünivers Gazetesi
http://iletisim.ieu.edu.tr/univers/?p=18465

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Unutmayacağız

Unutmayacağız... Bu sözü ne kadar da çok tekrarlıyoruz. Oysa çok değil birkaç yıl sonra her şey gibi o unutulmaz denen şey de unutuluyor. Zamanın akışına bırakılıyor. Bir tek anne-babalar, eşler, çocuklar hatırlıyor, acısını en derinde hissediyor. Bir tek onlar için o yangın devam ediyor. Ateş bir tek düştüğü yeri yakıyor. Bu söz bir kere de hatalı çıksın istiyorum, olmuyor, çıkmıyor. Bu sene 15 Kasım’da bir yazı aradı gözlerim. Ama kuru kuru bir haber değildi istediğim, bulamadım. Fark ettim ki  bu konuyla ilgili sosyal medyada paylaşabileceğim yazılar ya daha önce kendi yazdıklarım, ya Şalom Gazetesi’nde çıkanlar, ya da geçen sene ben dahil dört kişiyle röportaj yapan Agos’un söyleşisiydi. Bu kadar. Aradan geçen 13 sene, 15 ve 20 Kasım saldırılarının vahşetini, korkunçluğunu, kayıplarını unutturmuş olmalı.  Çok daha önemli görülen konular olmalı ki, El Kaide terör örgütünün İstanbul’un göbeğine gerçekleştirdiği bu saldırılar konuşulmadan, kurbanları anılmadan geçilebiliyor. Ya

“We are Beyond What I Had Dreamed of When I Moved to Dubai”

Cem Habib  We talked about how the peace deal between Israel and the United Arab Emirates affected the Jewish life in the Emirates, with the investment manager Cem Habib, who has been living in Dubai since 2016, and who is one of the founding members of the Jewish Council of Emirates (JCE), the first officially recognized Jewish community of the UAE. How long have you been living in Dubai? What influenced you in deciding to live here? I moved to Dubai in 2016, before I had been living in London. My customer base at that time was in Kazakhstan and it had gotten harder commuting there from London every month after 6 years. There were three direct flights between Dubai and Kazakhstan, every day, with a flight time of less than 4 hours. To improve our quality of life and to spend more time with the kids, we moved to Dubai. When moving, how could you overcome the thought “As a Jew, will I be comfortable living in an Arab country with my family?” I talked to my friends from different countri

Prof. İnbar: “Barışçıl bir Ortadoğu görmeyeceğiz”

İbrahim Anlaşması'nın (Abraham Accord) imzalanması, istikrarsız Ortadoğu'da yaşanan bir hayli önemli bir gelişme. Prof. Dr. Efraim Inbar ile İsrail'in bu konudaki duruşunu ve Türkiye-İsrail ilişkisinin geleceğini konuştuk. Prof. Inbar, Kudüs Stratejik Araştırmalar Enstitüsü'nün (Jerusalem Institute for Strategic Studies, JISS) başkanı ve Bar-Ilan Üniversitesi'nde siyaset bilimi öğretim üyesidir. Prof. Inbar, 23 yıl boyunca Begin-Sedat Stratejik Araştırmalar Merkezi'nin (BESA) kurucu direktörü görevindeydi. Ortadoğu stratejik sorunları, İsrail-Filistin diplomasisi ve Türkiye-İsrail ilişkileri konularında uzmanlaşmış olan Prof. Inbar ŞALOM’un sorularını cevapladı.   Geçtiğimiz salı günü tarihi bir ana tanıklık ettik. İsrail ile Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve İsrail ile Bahreyn arasında imzalanan barış anlaşmalarını nasıl değerlendirirsiniz? İlk söyleyeceğim bunun sıcak bir barış olduğu. Halklar arasında iletişim var ve malların dolaşımı mevcut. Böyle bir ilişk