Ana içeriğe atla

Şahinden barış güvercinine Şimon Peres

Dünyanın kalbinin attığı Orta Doğu’da hayat zor, barış daha da zor. Bölgede yaşanan göçler, ölümler, işgaller, hak tecavüzleri, acılar ancak kan ve gözyaşı ile anlatılabiliyor. Bir nesilden diğerine aktarılan eski acıların üstüne yenileri yaratılıyor, sonu gelmez nefret listesi gittikçe uzuyor. “Affet ama unutma” diyen de, “Ne affet ne de unut” diyen de, “İntikam!” diye savaş çığırtkanlığı yapan da bu acılardan kendi payına düşeni alıyor. Buna tüm dünyanın kendi çıkarları için bir oyun tahtası haline gelen, bu nedenle bir türlü ‘bitirilemeyen’ savaşlar eklenince, Orta Doğu en basit tabirle kapağı sonsuz acıya açılmış Pandora’nın Kutusu gibi karşımızda dikiliyor.
Süregelen tüm operasyonlara, çatışmalara ve savaşlara rağmen bir isim yılmadan barış diye, umut diye haykırmaya devam etti. Ona saf diyen de oldu, hayalperestrealiteden uzak romantikdiyen de. Herkesin duymaya hasret olduğu umut dolu, barış için çırpınan bu sözlerin sahibinin tükenmez enerjisi ve çabası, inancını kaybeden kulaklar için imkansızın şarkısıydı. Sözleri, dilekleri, çalışmaları, çabalamaları merakla ama bir o kadar da olanaksız denilerek takip edildi.
Geçtiğimiz günlerde dünya bu değerli liderini kaybetti. İlerleyen yaşına rağmen dinç ve son gününe kadar hiç durmadan barışa ulaşmak için çalışan bu önemli insan Şimon Peres idi. Onu anlatmak için iki tanım seç deseler iflah olmaz bir iyimser ve 93. doğum gününde bile gençlerden ilham aldığını söyleyerek “SnapChat’e katılmanın tam vakti,” diyen genç ruhlu bir girişimci derdim. Zamanının ötesinde yaşayan, bir çokları için ancak ölümünden uzun süre sonra anlaşılabilecek bir vizyona sahipti. Siyasi bir figür olarak İsrail’i ve Orta Doğu’yu şekillendirmiş olsa dahi, onu düşününce ilk akla barış tutkunu bir dünya vatandaşı geliyor.

Peres, İsrail tarihinin çok önemli isimlerinin başında yer alıyor. İsrail Devleti’nin kurucu liderlerinin sonuncusuolan Şimon Peres, henüz 20’li yaşlarında, İsrail Devleti kuruluş aşamasındayken, David Ben Gurion’un yardımcısıydı. Devlet başkanlığının yanı sıra, başbakan, savunma bakanı, dışişleri bakanı ve maliye bakanı olarak da görev aldı. Ülkesinin ekonomisinden savunmasına birçok alanda gelişmesinde önemli katkılarda bulundu. En önemli başarısı ise Filistin Yönetimi Lideri Yaser Arafat ve İsrail Başbakanı Yitzhak Rabin ile Nobel Barış Ödülüne de layık görüldükleri Oslo Barış görüşmeleri oldu.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Peres’in vefatının ardından “Bugün İsrail Devleti, tarihinde ilk defa, Şimon Peres’siz bir gün geçirdi,” demesi boşuna değil. Şimon Peres’in hayatı, İsrail Devleti’nin yolculuğu ile paralel bir yönde ilerledi. Ne zaman ki İsrail hayatta kalma mücadelesi veriyordu, savaş kaçınılmazdı, ülkesinin güvenliği söz konusu olduğunda Peres en katı lider haline gelebiliyordu. Ancak ne zaman ki asıl hedefi olan barış ihtimali vardı, o zaman bunun en sarsılmaz savunucusuydu.
Hiçbir zaman Oslo’dan ve barış olasılığından vazgeçmedi. Şahin kanatta başladığı siyasi hayatında, 1980’lerin sonlarına doğru barış yanlısı bir güvercine dönüştü. Bu durum İsrailli birçok liderde görülen bir değişim olsa dahi, onu farklı kılan barışa olan sarsılmaz inancı, olaylara bakış açısındaki iyimserliği ve empati yeteneğiydi. Mısır ve Ürdün ile yapılan barış anlaşmalarını örnek gösterip, “Onlarla yapabildiysek Filistinlilerle de yapabiliriz,” diyordu hep.
Türkiye’de yabancı bir lider hakkında bu sözleri söylemek, hele bir İsrailli lider için bunları telaffuz etmek çok kolay değil. Öğretilen kalıplar, yerleşmiş katı önyargılar, 1949 yılında Türkiye’nin resmi olarak tanıdığı İsrail Devleti’ni halen zihinlerde bir düşman olarak içselleştiriyor. Bu durum tüm dünyada barış kelimesi ile birlikte anılan, daha önce pek az dünya liderine nasip olan bir şekilde son yolculuğuna uğurlanan kişi Şimon Peres olsa da değişmiyor. Hele Davos’da “One Minute” ile anılan bir olayın kahramanı olmuşsanız.
Hatırlarsanız o dönemlerde Türkiye ile Suriye’nin arası iyiydi ve Türkiye, Suriye ile İsrail’in arasında kolaylaştırıcı rolünü üstlenmişti. Tüm yatırımını o dönemin İsrail Başbakanı Ehud Olmert’e yapan ancak kısa sürede siyasi arenadan silinen ve o zamandan beri hakkında açılan davalarla uğraşan bu isimden istediğini bulamayan Ankara, hırsını en olmayacak kişiden, Peres’den çıkarmıştı. Bu, Ankara’ya Arap sokaklarında kısa süreli bir popülarite getirmiş olsa da Türkiye en büyük savunucusunu, en büyük destekçisini kaybetmiş oldu. Hani o hep negatif anılan İsrail lobisi, gerçekte Peres sayesinde Türkiye yararına çalışıyordu.
Peres Davos’ta duyduğu sözler karşısında şaşkınlığını gizleyemez yüz ifadesi ile akıllara kazınırken, aynı zamanda bu sonu olmayan tartışmaya girmemesi ile de hatırlanıyor. Aynı Peres, aynı Erdoğan’ın daveti ile Davos’tan iki sene önce TBMM’de alkışlarla sona eren bir konuşma yapmıştı. Ankara’da mecliste konuşan bir İsrail lideri her iki ülke için de tarihi bir ilkti.
Peres deyince akla ilk barış gelse de Türkiye Peres’i ‘haddi bildirilen’ İsrail lideri olarak hatırlıyor. Sosyal medyada tetikte bekleyen nefret yayıcıların son favori konusu da vefatı oldu. Oysa o geçmişe takılmadığını, kin gütmediğini, hep geleceğe baktığını söylüyordu. “Hafızamın geleceğimi yönetmesi gerektiğini düşünmüyorum,” diyor, çoğu kişinin sorununu geçmişe takılı kalmak, geleceğe yönelik hayaller kuramamak olarak özetliyordu. Konu Orta Doğu olunca ne kadar da doğru!
Peres vefatı ile bile barış için çalışmaya devam etti. Törene katılan Filistin Yönetimi’nden Mahmud Abbas uzun zaman sonra Netanyahu ile bir araya geldi. Türkiye’yi temsilen ise iki ülke arasında varılan normalleşme anlaşmasının mimarı, Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Feridun Sinirlioğlu katıldı. “Umut” bir çok dünya liderinin Peres’i anlatan veda konuşmalarının başrolündeydi.
Onu en iyi anlatansa yine kendi sözleri:
“İyimserler de, kötümserler de en nihayetinde ölürler. Ama iyimserler daha iyi yaşar. Ben iyimser olmayı seçtim.”

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

“Türkiye-İsrail rekabetinin doğal bir jeopolitik gereklilik olduğunu düşünmüyorum”

EDAM Güvenlik ve Savunma Programı Direktörü Dr. Can Kasapoğlu ile Türk savunma sanayini, Türk SİHA´larına yönelik artan ilgiyi ve yapay zekanın kullanıldığı drone´lar meselesini konuştuk. Ayrıca, Azerbaycan´ın artan bölgesel gücünün yanı sıra, Türkiye´nin ABD, Rusya ve İsrail ile ilişkisi de söyleşimizin gündemindeydi... Türk Savunma Sanayi ve özellikle Türk SİHA’ları bugünlerde bir hayli tartışılıyor, bir savunma başarısı olarak tanımlanıyor. Türk drone’larının teknik yapısı üzerinden yetenekleri neler?  Türk sistemlerinin başarısının arkasında yatan birkaç temel var. Bunlardan ilki, fiyat-kalite dengesi diyebileceğimiz, savunma ekonomilerinin üzerine getirdikleri yük ve muharip kapasite. Libya, Suriye, Irak, terörle mücadele operasyonları örneğinde, en son Karabağ’da, bir konvansiyonel harp durumunda, Türk drone sistemlerinin binlerce uçuş saatine dayanan çok ciddi bir tecrübeyle geldiğini görüyoruz. Bu muharip tecrübe, uluslararası silah pazarlarında çok öne çıkan bir özellik. Türk

İsrail-Arap ilişkileri gelişirken, Türkiye ile normalleşme bir türlü kurulamıyor

Bir sene önce imzalanan İbrahim Anlaşması ( Abraham Accords ) meyvelerini vermeye devam ediyor. İsrail’in imzacı ülkelerle ilişkileri -Trump’ın eksikliğine, Biden’ın ilgisizliğine rağmen- gelişmeye devam ediyor. İsrail Dışişleri Bakanı Yair Lapid yaz aylarını Körfez ülkelerini ziyaret ederek geçirdi. Temmuz ayında Birleşik Arap Emirliklerini ziyaret eden ilk İsrailli bakan olan Lapid, ziyareti sırasında Abu Dabi’de İsrail büyükelçiliğini, Dubai’de konsolosluğu açtı. İsrail ayrıca geçtiğimiz günlerde Dubai’de gerçekleşen Expo 2020’ye de katıldı. İlk kez İsrail pavyonu bir Arap ülkesinde yer aldı. Ağustos ayına geldiğimizde ise Lapid Fas’taydı. İki ülke arasındaki bu ilk üst düzey görüşme, işbirliği olanaklarının artırılmasını da beraberinde getirdi. Sonbahar ise İsrail için ilklerin yaşandığı bir dönem olmaya devam ediyor. İlk önce Bahreyn İsrail’e ilk büyükelçisini atadı. Ardından eylül ayı sonunda Lapid, Bahreyn’in başkenti Manama’yı ziyaret etti. Bu ziyaret bir İsrailli bakanın ülkey

Turkey has flipped the script on its regional isolation. But will it amount to real change?

Turkey has been working away at recalibrating its foreign policy by tracking down new allies and issuing conciliatory statements—and it’s a crucial part of the country’s bid to become a regional leader, energy hub, and economic powerhouse. But are Ankara’s steps toward recalibration big enough to really change the regional landscape? Last month, Turkish Deputy Foreign Minister Sedat Önal hosted his Egyptian counterpart in  Ankara for rapprochement talks focusing on regional issues. The latest talks follow a first-round visit to  Cairo  in May, where Turkey and Egypt hashed out bilateral concerns. It’s a remarkable moment, since these visits marked the first high-level political consultations between the two powers since the 2013 military coup in Egypt, an event that led to a rapid deterioration in Cairo’s relationship with Ankara. But the recalibration isn’t just with Egypt. For several months now, Ankara has taken steps to normalize regional relationships that had been fraught with pr